wetenschap (8)

"Wat gebeurt er met je vetcellen bij verdikken of afvallen?" Ilse Mertens, diëtiste en doctor in de medische wetenschappen

Je vetweefsel is in de eerste plaats je extra energietank. Zodat je lichaam toch voldoende energie heeft op momenten dat je bijvoorbeeld niet eet of meer beweegt. Vetweefsel bestaat voor een groot stuk uit vetcellen, maar bevat ook een hoeveelheid bindweefsel en bloedvaten. Vetcellen zijn gespecialiseerd in het aanmaken, stockeren en vrijgeven van vetten, triglyceriden genaamd. In principe kan je vetmassa toenemen doordat het aantal vetcellen vermeerdert en/of doordat het volume van de vetcellen vergroot.
Veel onderzoek gebeurde reeds naar hoe ons vetweefsel nu precies werkt. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als je in gewicht toeneemt ?

Wanneer maken we vetcellen aan ?
Lange tijd werd gedacht dat het aantal vetcellen dat je hebt al vanaf de kindertijd vastligt en dat er daarna niets meer aan verandert. Een belangrijke studie uit Zweden heeft echter aangetoond dat de toename van het aantal vetcellen bij dikke kinderen begint rond het tweede levensjaar. Bij kinderen met een normaal gewicht vermeerdert het aantal vetcellen pas vanaf zes jaar. Het aantal vetcellen stijgt verder tot ongeveer 18 jaar.

Wat gebeurt er dan als je in gewicht toeneemt na je 18de ?
Eens je volwassen bent blijft dus het aantal vetcellen gelijk. Enkel hun volume neemt of toe of af. De hoeveelheid vet in een vetcel kan wel tot 10x vermeerderen. Een steeds groter wordende vetcel kan er voor zorgen dat er een “geïrriteerde” vetcel ontstaat, die stoffen aanmaakt die de normale stofwisseling kunnen verstoren. Mensen met grotere vetcellen hebben bijvoorbeeld meer kans op het ontwikkelen van type 2 diabetes, dan mensen met kleinere vetcellen.

Bovendien is vetweefsel een heel actief weefsel. Het maakt meer dan 50 verschillende stoffen aan: sommigen werken in het vetweefsel zelf, andere ter hoogte van de hersenen.  Deze stoffen regelen o.a. je  energiebalans en  de hoeveelheid vetweefsel. Leptine, aangemaakt door de vetcel, is zo’n heel belangrijk hormoon. Leptine geeft aan de hersenen door hoeveel vetweefsel er in je lichaam aanwezig is. Maar spijtig genoeg is blijkt leptine niet in staat om de mens te beschermen tegen overgewicht. Mensen met overgewicht zouden mogelijks “ongevoelig” zijn voor de werking van leptine.

Elk jaar sterven er vetcellen af en worden er nieuwe aangemaakt.
Het feit dat het aantal vetcellen, bij elk gewicht  op volwassen leeftijd gelijk blijft, wil niet zeggen dat er op volwassen leeftijd geen nieuwe cellen worden aangemaakt. Per jaar sterven er evenveel vetcellen af dan erbij komen. Heb je overgewicht dan maak je per jaar twee keer zoveel vetcellen aan dan als je geen overgewicht hebt, maar er sterven ook twee keer zoveel vetcellen af. Ongeveer 10% van je vetcellen wordt jaarlijks hernieuwd.

Heel wat wetenschappers onderzoeken het vetweefsel. Ze proberen te achterhalen hoe en wanneer vetcellen worden vernieuwd. Want hoe meer we hierover weten, hoe beter er kan op ingespeeld worden met aangepaste therapieën of middelen. Zo kan misschien ooit het aantal vetcellen beïnvloed worden. Maar kleine “gezonde” vetcellen kunnen altijd terug in volume toenemen en zo uitgroeien tot grote “ongezonde” vetcellen. Daarom ook dat liposuctie geen definitieve oplossing is: er worden wel vetcellen weggenomen, maar de vetcellen die overblijven kunnen later terug in volume toenemen.  

Ga de uitdaging aan om je vetcellen te verkleinen en klein te houden !
Al weten we nu dat bij gezond gewichtsverlies je vetcellen enkel kleiner worden en niet in aantal afnemen mag dit geen reden zijn om de uitdaging niet aan te gaan of om niet vol te houden. Je totale vetmassa wordt immers bepaald door de hoeveelheid triglyceriden aanwezig in je vetcellen en niet door de hoeveelheid vetcellen op zich. Dus heeft het zeker  zin om vetvolume kwijt te spelen !
Als je te snel gewicht verliest kan je lichaam, door de lagere waarden van leptine, wel eens hunkeren naar een nieuwe toename in vetmassa met een nieuwe stijging van leptine. Bij geleidelijk gewichtsverlies heeft je lichaam meer tijd om aan de nieuwe situatie wennen. Daarom dat een geleidelijk gewichtsverlies, met geleidelijke aanpassingen in eet- en beweeg gewoonten waarschijnlijk nog altijd de best optie is.

Ilse Mertens, diëtiste en doctor in de medische wetenschappen

Geraadpleegde literatuur 

Arner E, Westermark PO, Spalding KL, et al. Adipocyte turnover: relevance to human adipose tissue morphology. Diabetes; 2010: 59: 105-109.
Arner P, Bernard S, Salehpour M et al. Dynamics of human adipose lipid turnover in health and metabolic disease. Nature; 2011: 478:110-113
Arner P & Spalding K: Fat cell turnover in humans. Bioch Biophys Res Comm 2010; 396: 101-104.
Henry BA & Clarke IJ: Adipose tissue hormones and the regulation of food intake. J Neuroendocrinology 2008; 20: 842-849.
Hernandez TL, Kittelson JM, Law CK, et al. Fat redistribution following suction lipectomy: defesen of body fat and patterns of restoration. Obesity 2011; 19: 1388-1395.
Hooper L, Foster-Schubert K, Weigle DS, et al. Frequent intentional weight loss is associated with higher ghrelin and lower glucose and androgen levels in postmenopausal women. Nutr Res 2010: 30: 163-170.
Kelesidis T, Kelesidis I, Chou S, et al. Narrative review: the role of leptin in human physiology: emerging clinical applications. Ann Intern Med 2010; 152: 93-100.
Klein S, Fontana L, Young VL, et al. Absence of an effect of liposuction on insulin action and risk factors for coronary heart disease. N Engl J Med 2004; 350: 2549-2557.